Molenwieken en klokkengelui

Ooit bij stilgestaan dat de wieken van een molen ook iets te zeggen kunnen hebben?

Van de vijf windmolens die er in vroegere tijden moeten gestaan hebben in mijn geboortedorp is er nog maar één overgebleven. De houten molens zijn verdwenen, de Stenen Molen staat nog. Al bijna zolang ik hem ken, was het echter een niet-werkend, in verval rakend geval. Eén na één verloren de wieken hun onderdelen. Een paar jaar geleden is hij – eindelijk – volledig gerestaureerd. Ik heb hem echter nog niet zien draaien…

Met de wieken kan of kon de molenaar bepaalde boodschappen uiten. Als de wieken in de vorm van een letter X bleven staan, was de molen voor langere tijd in rust. Ik heb daarvoor verschillende verklaringen gelezen op het internet: zo kon er geen water blijven staan op de houten wieken, zo was de molen kleiner en liep hij minder gevaar om door de bliksem getroffen te worden, minder risico op doorhangen van de houten wieken…

Als de wieken in de vorm van een + staan, duidt dit op een korte rust. Er is geen graan of geen wind (aan de wieken hangen dan respectievelijk geen of wel zeilen).

Bij een blijde gebeurtenis staat de bovenste wiek net voor het hoogtepunt. De molen staat in de rouw als de bovenste wiek net na het hoogtepunt staat. De wieken draaien trouwens in tegenwijzerszin.

Nog zoiets waar vroeger meer aandacht aan geschonken werd, is klokkengelui. Landbouwers op het veld wisten hoe laat het was door te luisteren naar de klok die het uur sloeg. In de middeleeuwen werden de (gewijde) klokken ook geluid om onweer te verjagen – wat trouwens in de periode voor de bliksemafleiders menige koster het leven kostte. En ’s zaterdags en ’s zondags roepen ze de christenen op om naar de kerkdienst te komen.

Alhoewel we tegenwoordig omgeven zijn door geluid (radio, verkeer,…) en klokkengelui niet altijd meer opvalt als je binnenshuis bezig bent, hoor ik toch soms de kerkklok luiden op een ongewoon tijdstip, waardoor ik direct wat ongemakkelijk word. Bijvoorbeeld bij een sterfgeval. Bij de dood van de koning is dat trouwens verplicht. De klepels moeten dan omwonden zijn met leer, om de klok zo een doffere, droevigere klank te geven.

Ik verbind het trage luiden van een klok met een lage toon met een sterfgeval omdat mijn grootmoeder zich dan altijd afvroeg wie er gestorven zou zijn, maar ik weet bijvoorbeeld niet wat er verder achter steekt. Luiden de klokken als de pastoor op de hoogte komt van een sterfgeval in zijn parochie, of op het moment van de begrafenis zelf? Over de boodschappen die kerkklokken heden ten dage nog proberen over te brengen, heb ik niet veel gevonden op het internet, spijtig genoeg.

Advertisements

19 thoughts on “Molenwieken en klokkengelui

  1. Bij een begrafenis verraad het klokkengelui of er een man of een vrouw gestorven is. Het zijn altijd twee kort na elkaar komende tonen, als de eerste toon laag is, heeft een man het leven gelaten. Als de eerste toon hoog is… een vrouw.

  2. >> Elenchi:
    Allez? Kijk, dat wist ik nu niet zie. Daar ga ik eens op letten… Merci!
    (En wat betreft die dt, tja, ik druk soms ook te snel op de entertoets… om dan een seconde later te zien dat er nog een fout in mijn commentaar staat. De tekst van mijn blog kan ik gelukkig zelf nog snel aanpassen.)

  3. je moet zeker eens de provinciale molendagen in de gaten houden. interessant hoor, zo’n molenbezoek (heb ik zelf ook gedaan; zie blogpost 15/10/06). molenaars geven sowieso altijd graag uitleg lijkt me.

    en nu zouden er ook nog open-kerkendagen moeten bestaan he.

  4. Een vraagje aan de klokkenluiderkenners: ’s morgens om ongeveer 7 voor 8 en 7 voor 10 luiden de klokken in Wijgmaal ongeveer een minuut lang. Ik vermoed dat het dagelijks gebeurt.

    Ik dacht eerst dat het een eucharistievering aankondigde, maar 2 vieringen per dag lijkt me wel veel. 🙂

    Iemand een idee?

  5. In West-Vlaanderen wordt een overlijden via klokgelui kenbaar gemaakt. Exact op de middag luidt één klok gedurende een aantal minuten. Men noemt het d’ endeklokke (eindklok).

    “D’endeklokke ee vanoene heluwd. Wien zoetre doad zien dè?”
    De eindklok heeft vanmiddag geluid. Wie zou er kunnen overleden zijn?

  6. >> De Bondt Pieter:
    Hola, ik ben geen specialist hoor… Dit heb ikzelf opgezocht:
    “Om molens te bouwen was veel hout nodig. Elke houtsoort heeft bijzondere eigenschappen die de molenbouwer zo goed mogelijk benutte.
    Eikehout bijvoorbeeld is sterk en hard, het buigt niet gemakkelijk. De constructie van de molenromp en de kap werd meestal van eikenhout gemaakt.
    Iepehout is ook sterk en hard, maar is juist wel buigzaam. Het is ook schok- en trillingvast.
    Grenehout is afkomstig van de hoge den. Grenehout heeft een goede lengtemaat heeft voor roeden, het is ook weerbestendig.
    Wilgehout is buigzaam en sterk en weinig ontvlambaar. Daarom was het goed bruikbaar voor de vang. Populierehout is glad en splintert niet en werd veel gebruikt voor vloerdelen.
    Voor de kammen is hard en taai hout nodig. Vaak wordt azijnhout gebruikt, dat is hout van een Zuid-Europese eik, of het palmhout van de groenblijvende buxus.”

    Misschien kan u het eens vragen aan een paar molenaars. Hier zijn er een paar te vinden:
    http://www.molenechos.be/molen.php?AdvSearch=1026

  7. Hoi klokkenman uit Wijgmaal,

    Ook ik woon in Wijgmaal en weet misschien wel een antwoord op uw vraagje in verband met het klokkengelui.

    Dat ge ’s morgens enkele minuten voor acht de klokken hoort luiden is te danken aan het feit dat om acht uur de kerk officieel opgengemaakt wordt. Trouwens om 19 uur wordt ze gesloten, en ook enkele minuten voor 19 uur luidt de klok.

    Daarenboven luidt de klok tussen 08 en 19 uur om het uur het uur: 7 slagen om 7 uur; 8 om 8 uur enz…
    Maar ook hier zal u horen dat ongeveer een minuut of 2 minuten voor ze het uur slaat ook enkele andere klokgeluiden wordt geproduceerd. Deze lichtere klokgeluiden zijn om aandacht te vragen bij de toehoorders: “.. let op, want binnen enkele ogenblikken ga ik het juiste uur slaan ..”. Dit klinkt nu een beetje belachelijk, maar we dienen ons daarvoor in te leven in vroegere tijden toen er nog geen uurwerken bestonden en de mensen op het veld stonden te werken. Ze leefden met de zonsopgang en met de zonsondergang. Om te weten hoe laat het was dienden ze naar de kerkklokken te luisteren. Maar men was soms zo met zijn werk bezig, of men wat met iemand aan het praten zodat men wel eens de eerste slag van de uurklok miste. Daarom dat een lichte klok aangeeft dat de zwaardere klok binnen enkele ogenblikken het uur zal aangeven zodat de mensen zich kunnen concentreren op het juiste aantal zware klokslagen.
    Als je in Leuven stad bent, in de omgeving van de St Pieterskerk dan zal je merken dat daar voor dat de klok daar het juiste uur slaat er een klein liedje wordt gespeeld op de beiaard van de kerk. Ook dit is dus om aandacht te vragen. Daarenboven zal je zien dat het uur wordt geslagen door een gouden uurslager: een metalen figuur die op een klok slaat. Deze klokslager noemen ze in Leuven de “Jacquemart”

    Doei,

    Herman

  8. In Wildenburg, Wingene luid ik dendeklokke. Als ik officieel het overlijden weet van de parochiaal verantwoordelijke, dan luid ik op om het even welk uur van de dag. Daar we slechts 1 klok hebben verloopt dit volgens een vast patroon dat ik geleerd heb van pastoor Vereecke nl. 15 keer luiden na elkaar dan per 3 ook 15 keer en om te eindigen nog 15 keer na elkaar. We hebben dat gebruik weer in voege gebracht . Rosy

Geef een reactie

Vul je gegevens in of klik op een icoon om in te loggen.

WordPress.com logo

Je reageert onder je WordPress.com account. Log uit / Bijwerken )

Twitter-afbeelding

Je reageert onder je Twitter account. Log uit / Bijwerken )

Facebook foto

Je reageert onder je Facebook account. Log uit / Bijwerken )

Google+ photo

Je reageert onder je Google+ account. Log uit / Bijwerken )

Verbinden met %s